Kaplica Czaszek w Czermnej — przewodnik po jedynym takim miejscu w Polsce
Kaplica Czaszek w Czermnej pod Kudową-Zdrojem to jedyne ossuarium w Polsce — ściany wyłożone tysiącami czaszek i krypta z dziesiątkami tysięcy kości. Przewodnik: historia, dojazd, godziny, atrakcje w okolicy i pomysł na trasę po Górach Stołowych.
Są miejsca, które zwiedza się z zachwytem, i takie, z których wychodzi się w zadumie. Kaplica Czaszek w Czermnej — jedynej tego rodzaju w Polsce i jednej z zaledwie kilku w Europie — należy do tej drugiej grupy. Ściany niewielkiej barokowej świątyni pw. św. Bartłomieja wyłożone są tysiącami ludzkich czaszek i kości, a pod posadzką kryje się krypta z dziesiątkami tysięcy kolejnych. To nie makabryczna ciekawostka dla dreszczyku, lecz przejmujące memento mori — pomnik ofiar wojen i epidemii, które przez stulecia pustoszyły pogranicze śląsko-czeskie.
Dlaczego warto odwiedzić Kaplicę Czaszek
Czermna to dziś dzielnica Kudowy-Zdroju, u podnóża Gór Stołowych, tuż przy granicy z Czechami. Kaplica powstała w latach 1776–1804 z inicjatywy miejscowego proboszcza Wacława Tomaszka, który — poruszony liczbą bezimiennych szczątków zalegających w okolicy — postanowił zebrać je i godnie wyeksponować. Efekt robi ogromne wrażenie: około trzech tysięcy czaszek i kości pokrywa ściany i sufit jednonawowego wnętrza, a w krypcie pod podłogą spoczywa, według szacunków, od kilkunastu do ponad dwudziestu tysięcy kolejnych.
To miejsce dla osób ciekawych historii, lubiących odkrywać rzeczy nieoczywiste i skłonnych do refleksji. Wizyta trwa krótko — kaplica jest mała — ale zostaje w pamięci na długo. Warto ją traktować nie jako „atrakcję grozy", lecz jako lekcję o kruchości życia i o tym, jak dramatyczne były dzieje tej ziemi.

Historia miejsca — skąd tyle kości
Pogranicze kłodzkie przez wieki leżało na szlaku przemarszu wojsk i w zasięgu nawracających epidemii. Szczątki, które trafiły do kaplicy, to w dużej mierze ofiary wojny trzydziestoletniej (1618–1648), wojen śląskich z XVIII wieku oraz epidemii cholery i innych zaraz. Proboszcz Tomaszek wraz z miejscowym grabarzem przez lata zbierał kości z okolicznych pól, dawnych cmentarzy i masowych grobów, oczyszczał je i układał w kaplicy.
Na ołtarzu i w centralnych punktach wnętrza umieszczono czaszki wyróżniające się — należące m.in. do miejscowego wójta, do olbrzyma czy do ofiar ze śladami chorób i ran. To właśnie ta surowa, dokumentalna szczerość odróżnia Czermną od dekoracyjnych ossuariów. Podobne kościelne kostnice znajdziemy w czeskim Sedlcu pod Kutną Horą czy w portugalskiej Évorze — w Polsce Kaplica Czaszek pozostaje unikatem.
Jak dojechać i gdzie zaparkować
Czermna leży na północnym skraju Kudowy-Zdroju. Z centrum uzdrowiska to kilka minut samochodem lub spacer; kaplica stoi przy kościele parafialnym św. Bartłomieja, w górnej części miejscowości. Dojazd od strony Kłodzka prowadzi drogą krajową nr 8; z Wrocławia trzeba liczyć około dwóch godzin jazdy. Parking znajduje się w pobliżu kościoła, a od strony centrum Kudowy dogodnie dojść pieszo przez Park Zdrojowy w Kudowie-Zdroju.
Kaplica jest czynna sezonowo (najszerzej od wiosny do jesieni), a wstęp jest biletowany — symboliczna opłata wspiera utrzymanie zabytku. Zwiedzanie odbywa się z krótkim komentarzem opiekuna; wnętrze jest ciasne, więc w szczycie sezonu bywają kilkuminutowe kolejki. Aktualne godziny otwarcia i cennik najlepiej sprawdzić przed wizytą — na karcie atrakcji na dole tej strony znajdziesz mapę i dane kontaktowe.

Co zobaczyć na miejscu
Samo wnętrze kaplicy to główny punkt: ściany, sklepienie i ołtarz szczelnie wyłożone czaszkami i kośćmi udowymi, ułożonymi w geometryczne wzory. Przez przeszkloną płytę w posadzce można zajrzeć do krypty, gdzie spoczywa gros szczątków. Obok stoi kościół parafialny św. Bartłomieja z zabytkowym wyposażeniem, a cała Czermna zachowała spokojny, wiejski charakter — to dobre miejsce na chwilę wytchnienia po intensywnym zwiedzaniu Gór Stołowych.
Jeśli chcesz połączyć wizytę z lżejszym akcentem, w pobliżu (ok. 3,6 km) działa Skansen w Pstrążnej — muzeum kultury ludowej pogórza, z chatami i zabudową dawnej wsi.
Atrakcje w okolicy — zaplanuj większą wyprawę
Kaplica Czaszek świetnie łączy się w jednodniową trasę po Górach Stołowych i uzdrowiskach ziemi kłodzkiej. Wszystkie poniższe miejsca leżą w zasięgu krótkiego dojazdu — kliknij, by zobaczyć kartę atrakcji ze zdjęciami, mapą i praktycznymi informacjami:
- Kudowa-Zdrój (0,9 km) — tężnie, pijalnia wód i deptak jednego z najstarszych uzdrowisk w Polsce; Czermna jest jego dzielnicą.
- Błędne Skały (ok. 7 km) — labirynt korytarzy między wysokimi na kilka metrów blokami piaskowca; jedna z najsłynniejszych atrakcji regionu.
- Szczeliniec Wielki (ok. 8 km) — najwyższy szczyt Gór Stołowych i skalny labirynt z panoramicznymi tarasami.
- Park Narodowy Gór Stołowych (ok. 7 km) — płaskowyż z unikatowymi formami piaskowcowymi i siecią szlaków.
- Skalne Grzyby (ok. 12 km) — grupa skał o charakterystycznych „grzybowych" kształtach na leśnej ścieżce.
- Bazylika w Wambierzycach (ok. 13 km) — barokowe sanktuarium zwane „śląską Jerozolimą", z kalwarią i ruchomą szopką.
- Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju (ok. 12 km) — zabytkowy młyn papierniczy, gdzie samodzielnie zaczerpniesz arkusz czerpanego papieru.
Chcesz połączyć te miejsca w jedną trasę? Skorzystaj z naszego darmowego planera — dodasz atrakcje do planu dnia, ułożysz kolejność, zobaczysz przejazdy na mapie i zapiszesz gotową wycieczkę na swoim koncie.
Zaplanuj wycieczkę po Górach Stołowych →

Najlepszy czas na wizytę
Kaplicę zwiedza się przez cały sezon turystyczny, a że wnętrze jest zadaszone, wizyta nie zależy od pogody — to dobry pomysł także na deszczowe popołudnie, gdy szlaki w Górach Stołowych są mniej przyjemne. Największy ruch przypada na wakacje i długie weekendy; kto ceni spokój i chwilę refleksji, powinien wybrać się poza szczytem sezonu albo tuż po otwarciu. Wiosna i jesień dają dodatkowy atut: łatwo połączyć wizytę z uzdrowiskowym spacerem po Kudowie.
Opinie turystów
Odbiór miejsca jest wyjątkowo spójny: odwiedzający podkreślają, że Kaplica Czaszek robi ogromne, momentami wstrząsające wrażenie i długo pozostaje w pamięci. Doceniana jest krótka, rzeczowa opowieść opiekuna, która nadaje wizycie kontekst historyczny i powstrzymuje ją od popadnięcia w tani horror. Część gości zwraca uwagę, że wnętrze jest bardzo małe, a zwiedzanie krótkie — dlatego najlepiej łączyć je z innymi atrakcjami okolicy. Aktualną, żywą ocenę i liczbę opinii znajdziesz w widgecie atrakcji na dole strony.
Praktyczne wskazówki
- To miejsce kultu i pamięci — zachowaj ciszę i powagę, a fotografowanie ogranicz zgodnie z zaleceniami opiekuna.
- Wnętrze bywa chłodne i wilgotne nawet latem — weź cieplejszą warstwę.
- Zwiedzanie nie jest długie; zaplanuj je jako jeden z punktów dnia, nie całodniową atrakcję.
- Miejsce może być trudne emocjonalnie dla młodszych dzieci i osób wrażliwych — warto je wcześniej uprzedzić, czego dotyczy ekspozycja.
- Sprawdź godziny otwarcia przed przyjazdem — poza sezonem kaplica bywa dostępna w ograniczonym zakresie.
Ciekawostki i historia
Twórca kaplicy, ksiądz Wacław Tomaszek, sam został po śmierci pochowany w krypcie wśród szczątków, którym poświęcił lata pracy. Układanie kości trwało niemal trzy dekady i było kontynuowane przez jego następcę. Wśród eksponatów pokazywane są czaszki noszące ślady dawnych chorób i urazów — dla badaczy to swoiste świadectwo warunków życia i śmierci na pograniczu sprzed wieków. W kulturze popularnej Kaplica Czaszek bywa wymieniana jednym tchem z czeskim ossuarium w Sedlcu; oba miejsca łączy ta sama idea — przypomnienie, że wobec śmierci wszyscy jesteśmy równi.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czaszek jest w Kaplicy Czaszek w Czermnej?
Na ścianach i sklepieniu kaplicy znajduje się około 3 tysięcy czaszek i kości, a w krypcie pod posadzką spoczywa według szacunków od kilkunastu do ponad dwudziestu tysięcy kolejnych szczątków.
Skąd wzięły się kości w kaplicy?
To głównie ofiary wojny trzydziestoletniej, wojen śląskich oraz epidemii cholery i innych zaraz, które przez wieki nawiedzały pogranicze kłodzkie. Kości zbierano z okolicznych pól, dawnych cmentarzy i masowych grobów.
Gdzie leży Kaplica Czaszek?
W Czermnej, która jest dziś dzielnicą Kudowy-Zdroju, u podnóża Gór Stołowych, tuż przy granicy z Czechami. Kaplica stoi obok kościoła parafialnego św. Bartłomieja.
Czy Kaplica Czaszek jest odpowiednia dla dzieci?
Ekspozycja jest autentyczna i może być trudna emocjonalnie dla młodszych dzieci oraz osób wrażliwych. Warto wcześniej wyjaśnić, czego dotyczy miejsce. To zabytek sakralny i pomnik pamięci — obowiązuje cisza i powaga.
Ile trwa zwiedzanie i czy trzeba kupić bilet?
Wnętrze jest niewielkie, więc samo zwiedzanie z komentarzem opiekuna trwa kilkanaście minut. Wstęp jest biletowany — symboliczna opłata wspiera utrzymanie zabytku. Godziny otwarcia i cennik warto sprawdzić przed wizytą; kaplica jest czynna głównie w sezonie.
Co jeszcze zobaczyć w okolicy?
W zasięgu krótkiego dojazdu są Kudowa-Zdrój, Błędne Skały, Szczeliniec Wielki, Skalne Grzyby, Bazylika w Wambierzycach i Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju. Wszystkie łatwo połączysz w jedną trasę w naszym planerze wycieczek.
Zaplanuj wizytę
Zabytek · Góry Stołowe
Kaplica Czaszek w Czermnej koło Kudowy-Zdroju to jedyne takie miejsce w Polsce: wnętrze wyłożone tysiącami ludzkich czaszek i kości ofiar wojen i epidemii, a pod podłogą krypta z dziesiątkami tysięcy kolejnych szczątków. Poruszające memento mori z XVIII wieku.